36 phố phường Hà Nội

36 phố phường Hà Nội là tên gọi quen thuộc của khu phố cổ nằm ở trung tâm Thủ đô, gắn với lịch sử hình thành và phát triển của đô thị Thăng Long - Hà Nội. Ngày nay, khi nhắc đến 36 phố phường, người ta thường nghĩ đến những cái tên rất quen thuộc như Hàng Bạc, Hàng Đào, Hàng Mã, Hàng Gai, Hàng Buồm, Hàng Đường, Hàng Chiếu...

Nhưng 36 phố phường thực sự là gì? Có đúng 36 con phố không? Khu vực này rộng đến đâu? Ranh giới nằm ở đâu? Đến Phố cổ bằng cách nào, có mất vé không và nên đến đây để làm gì?

• Tên gọi phổ biến: Phố cổ Hà Nội, 36 phố phường, 36 phố nghề
• Vị trí: Khu vực trung tâm Hà Nội, phía bắc và đông Hồ Hoàn Kiếm
• Đặc trưng: phố nghề, nhà ống, cửa hàng truyền thống, di tích, ẩm thực đường phố
• Vé tham quan khu phố: miễn phí
• Cách tham quan phù hợp: đi bộ
• Thời gian gợi ý: 2–3 giờ cho tuyến cơ bản; nửa ngày hoặc một ngày nếu khám phá sâu
• Thời điểm thú vị: ban ngày để xem phố nghề và kiến trúc; buổi tối để cảm nhận đời sống và ẩm thực

>>> Phố cổ Hà Nội hình thành từ bao giờ?

36 phố phường Hà Nội là gì?

“36 phố phường” là cách gọi mang tính lịch sử và biểu tượng về khu đô thị buôn bán lâu đời của Thăng Long – Hà Nội. Khu vực này hình thành và phát triển bên ngoài khu vực Hoàng thành Thăng Long, đặc biệt ở phía đông của kinh thành. Đây là nơi cư trú của các cộng đồng thợ thủ công, thương nhân và người buôn bán.

Những ngôi nhà cổ tồn tại hàng trăm năm ở Hà Nội.

Theo Sở Văn hóa và Thể thao Hà Nội khu phố cổ Hà Nội được hình thành từ thời Lý - Trần, nằm ở phía đông Hoàng thành Thăng Long. Dân cư từ nhiều nơi tụ tập về sinh sống và buôn bán, dần hình thành các phường nghề.

Vì vậy, chữ “phường” trong cách gọi “36 phố phường” không nên hiểu đơn giản giống với tên các phường hành chính ngày nay. Mà là phường nghề nơi cộng đồng những người cùng nghề hoặc cùng hoạt động sản xuất, buôn bán. Từ những cộng đồng đó, các khu phố nghề dần hình thành.

Con số 36 đã trở thành một hình ảnh biểu tượng của khu đô thị buôn bán Thăng Long. Trong thực tế, hệ thống đường phố, phường nghề và tên phố đã thay đổi qua các thời kỳ lịch sử.

Ngày nay, phạm vi Khu phố cổ Hà Nội được xác định trong quy hoạch bảo tồn cũng lớn hơn rất nhiều nếu chỉ đếm 36 tên phố.

Phố cổ Hà Nội rộng đến đâu?

Nếu nhìn trên bản đồ, Phố cổ Hà Nội không phải là một khu vực quá lớn, chỉ khoảng 1km2. Theo Quy chế quản lý kiến trúc thành phố Hà Nội, khu vực Phố cổ Hà Nội có diện tích khoảng 80,93 ha, với ranh giới:

• Phía Bắc: phố Hàng Đậu
• Phía Tây: phố Phùng Hưng
• Phía Nam: phố Hàng Bông, Hàng Gai, Cầu Gỗ và Hàng Thùng
• Phía Đông: phố Trần Quang Khải và Trần Nhật Duật.

Một số tài liệu quy hoạch trước đây sử dụng con số khoảng 100 ha, do phạm vi và cách xác định khu vực nghiên cứu/bảo tồn ở từng giai đoạn có sự khác nhau.

Khu vực 36 phố cổ một “mê cung đô thị” nhỏ nhưng dày đặc, nơi chỉ cần đi bộ vài phút là có thể chuyển từ một con phố chuyên về một nhóm hàng hóa sang một phố khác, rồi bất ngờ gặp một ngôi đình, một ngôi đền, một căn nhà cổ hoặc một con ngõ nhỏ. Vì đặc trưng như vậy, nên phần lớn du khách sẽ chọn phương thức đi bộ để khám phá phố cổ.

Vì sao các phố lại có chữ “Hàng”?

Khi những người thợ thủ công và thương nhân tập trung về Thăng Long, họ thường có xu hướng sống và làm việc gần những người cùng nghề. Một khu vực có thể tập trung những người làm bạc, tơ lụa, nơi khác lại đồ mã tre, đồ thiếc … Dần dần, nghề nghiệp và mặt hàng trở thành tên gọi của phố.

Ngã tư phố hàng Rươi - hàng Mã.

Chẳng hạn:
-Hàng Bạc gắn với nghề bạc và kim hoàn.
-Hàng Mã gắn với các sản phẩm hàng mã và đồ dùng phục vụ nghi lễ, lễ hội.
-Hàng Gai từng gắn với loại sợi và hoạt động buôn bán liên quan đến vải vóc.
-Hàng Thiếc gắn với nghề làm đồ thiếc.

Việc tập trung 1 nghề vào cùng khu phố và vị trí gần Hoàng Thành Thăng Long đã giúp khu vực này phát triển mạnh và liên tục trong hơn 1000 năm.

Ngày nay, không phải con phố nào cũng còn giữ nguyên nghề cũ. Nhưng tên phố giống như những “tấm biển lịch sử” vẫn còn nằm giữa đời sống hiện đại.

>>> Khám phá Hà Nội 36 phố phường

Vì sao nhà Phố cổ thường dài và hẹp?

Một đặc điểm rất dễ nhận thấy khi đi trong khu vực này là những căn nhà có mặt tiền khá hẹp nhưng chiều sâu lớn. Có những ngôi nhà phố cổ mặt tiền chỉ hơn 3 m nhưng kéo sâu vài chục mét, thậm chí có nhà dài đến cả trăm mét. Một số căn nhà còn có thể thông từ phố này sang phố khác.

Bởi kiến trúc như vậy phù hợp với việc kết hợp nơi làm ăn buôn bán, kho, và cũng là nơi sinh sống của gia đình. Mặt tiền là nơi kinh doanh. Phần giữa có thể dành cho sản xuất hoặc kho. Phía trong là không gian sinh hoạt.

Một số ngôi nhà được chia thành nhiều lớp bởi các khoảng sân nhỏ để lấy ánh sáng, thông gió và tạo khoảng nghỉ. Điều này cho thấy kiến trúc Phố cổ được hình thành từ chính nhu cầu sống và buôn bán của cư dân.

Khi nền kinh tế Hà Nội thay đổi, nhiều nghề truyền thống không còn giữ vị trí như trước. Tuy nhiên, một số con phố vẫn giữ được hoặc giữ lại một phần nghề nghiệp xưa như:

Một ngóc phố hàng Buồm.

-Hàng Bạc vẫn có nhiều cửa hàng vàng bạc, trang sức và dịch vụ liên quan.
-Hàng Mã vẫn nổi tiếng với đồ trang trí lễ hội và các sản phẩm phục vụ tín ngưỡng.
-Hàng Gai hiện nổi tiếng với lụa, vải vóc và các sản phẩm may mặc
-Lãn Ông vẫn gắn với thuốc Đông y và thảo mộc truyền thống.

Đến Phố cổ Hà Nội bằng cách nào?

Phố cổ nằm ngay trung tâm Hà Nội nên di chuyển đến đây rất thuận tiện.

Đi từ Hồ Hoàn Kiếm

Từ Hồ Hoàn Kiếm, bạn có thể đi bộ qua Hàng Đào hoặc Hàng Khay - Đinh Tiên Hoàng rồi tiến vào khu phố cổ. Khoảng cách giữa Hồ Hoàn Kiếm và nhiều tuyến phố trung tâm của Phố cổ rất ngắn, chỉ vài trăm m.

Đi bộ là lựa chọn đáng ưu tiên nhất, để bạn cảm nhận các con phố nhỏ, hàng quán, cửa hàng và những không gian nằm sâu trong các ngõ.

Đi bằng xe máy

Đến khu vực phố cổ bằng xe máy thuận tiện nếu bạn xuất phát từ các điểm xa đến.

Tuy nhiên, không nên kỳ vọng có thể chạy xe xuyên suốt mọi con phố rồi dừng lại tùy ý. Bởi mật độ giao thông tại đây rất đông đúc. Bên cạnh đó hiện nay Hà Nội đang triển khai các biện pháp tổ chức giao thông và vùng phát thải thấp tại khu vực trung tâm, trong đó có khu phố cổ và không gian phố đi bộ.

Phố Phan Đình Phùng - nơi được nhiều bạn trẻ tìm đến vào dịp mùa thu Hà Nội

Vì vậy, nếu đi xe máy, nên gửi xe ở khu vực phố cổ rồi chuyển sang đi bộ.

Đi xe buýt

Xe buýt là lựa chọn tiết kiệm nếu bạn xuất phát từ các khu vực khác của Hà Nội.

Nên chọn điểm xuống ở khu vực quanh Hồ Hoàn Kiếm, Hàng Đậu, Long Biên hoặc các tuyến đường bao quanh Phố cổ, sau đó đi bộ.

Do mạng lưới và tổ chức giao thông có thể thay đổi, nếu sử dụng xe buýt nên kiểm tra tuyến và điểm dừng tại thời điểm chuyến đi.

Đến 36 phố phường để làm gì?

Nếu là du khách bạn sẽ có loạt lý do phải đến Phố Cổ Hà Nội.

1. Để nhìn thấy Hà Nội xưa trong không gian hiện tại

Bạn có thể đi bộ qua những con phố đã tồn tại và biến đổi qua nhiều thế hệ. Tên phố, kiểu nhà, đình, đền, cửa hàng và những con ngõ nhỏ tạo thành một lớp ký ức đô thị. Điều đặc biệt là các ngôi nhà có mặt tiền tầng 1 bán hàng được sửa sang hiện đại, nhưng từ tầng 2 lại là kiến trúc cổ tạo ra sự giao thoa thú vị.

Những gánh hàng hoa tạo nên một Hà Nội nên thơ.

2. Để thưởng thức ẩm thực Hà Nội

Phố cổ là một trong những nơi dễ cảm nhận văn hóa ẩm thực đường phố của Hà Nội. Phở, bún chả, bánh cuốn, bún thang, cà phê, chè, các món quà vặt...

Những nơi có đồ ăn ngon nhất ở đây lại không nằm trong các cửa hàng sang trọng mà lại là một hàng ăn nhỏ trong một con phố hẹp. Khi thưởng thức ẩm thực tại đây, bạn không chỉ cảm nhận được hương vị đồ ăn mà còn cả nhịp sống của người Hà Nội xưa.

3. Để mua sắm

Dù nhiều nghề thủ công đã không tồn tại ở 36 phố phường nữa nhưng ngày nay, Phố cổ vẫn là khu vực thương mại rất sôi động.

Bạn có thể tìm thấy:

• Đồ thủ công
• Đồ lưu niệm
• Lụa và vải
• Đồ trang trí
• Sản phẩm truyền thống
• Trang sức
• Đồ ăn và đặc sản
• Các sản phẩm phục vụ du lịch

Một số con phố vẫn giữ được tính chuyên biệt nhất định, dù không còn hoàn toàn giống nghề truyền thống xưa.

4. Để cảm nhận đời sống Hà Nội

Hà Nội ngày nay đã rộng hơn xưa nhiều lần, nếu những phần khác của Hà Nội giống như một đô thị hiện đại mà bạn có thể bắt gặp ở nhiều nơi. Thì đến phố cổ bạn lại cảm nhận rõ nhịp sống Hà Nội thông qua các cửa hàng, hàng rong, quán ăn, cà phê và những con phố luôn chuyển động.

Có một Hà Nội đầy hoài niệm giữa cuộc sống hiện đại.

Nên dành bao lâu để khám phá 36 phố phường?

Nếu chỉ muốn đi nhanh qua một vài tuyến phố nổi tiếng, bạn có thể dành khoảng 2-3 giờ.

Nếu muốn kết hợp nhiều trải nghiệm bạn nên dành 1 ngày cho phố cổ Hà Nội , từ sáng đến đêm. 36 phố phường Hà Nội sẽ mang lại cho bạn những cảm xúc khác nhau vào mỗi khung giờ trong ngày.

• Đi bộ
• Chụp ảnh
• Ăn uống
• Mua sắm
• Tham quan di tích
• Uống cà phê
• Khám phá chợ Đồng Xuân
• Trải nghiệm phố cổ về đêm

Nếu lần đầu đến phố cổ, bạn có thể bắt đầu từ tuyến đường sau :

Từ hồ → Hàng Đào → Hàng Ngang → Hàng Đường → Hàng Mã → Đồng Xuân → Hàng Chiếu → Mã Mây → Hàng Bạc → Hàng Buồm.

Từ đó có thể vòng về khu vực Hồ Hoàn Kiếm qua các tuyến phố khác.

Đặc biệt, nếu trải nghiệm về đêm, bạn nên đến khu vực Tạ Hiện - Lương Ngọc Quyến nổi tiếng với hoạt động đêm và văn hóa bia hơi, trong khi nhiều tuyến phố khác lại có nhịp sống nhẹ nhàng hơn.