Triều Lê -Hoàng thành Thăng Long được khôi phục

Sau khi nhà Trần suy yếu và nhà Hồ lên thay, Thăng Long trải qua nhiều biến động lớn. Đầu thế kỷ XV, thành Đông Đô bị đổi tên thành Đông Quan dưới thời Minh thuộc. Năm 1427, cuộc khởi nghĩa Lam Sơn giành thắng lợi, mở đường cho Lê Lợi lên ngôi và khôi phục nền độc lập của Đại Việt.

Triều Lê, đặc biệt là thời Lê sơ (1428-1527), đã đưa Thăng Long trở lại vị trí trung tâm chính trị của quốc gia. Kinh đô được đổi tên thành Đông Kinh, hệ thống cung điện được sửa sang và mở rộng, đồng thời khu vực Hoàng thành tiếp tục được tổ chức thành trung tâm quyền lực của triều đình.

Mẫu kiến trúc thời nhà hậu Lê 

• Triều đại: Nhà Lê, trong đó thời Lê sơ kéo dài từ 1428 đến 1527.
• Người sáng lập: Lê Lợi, tức Lê Thái Tổ.
• Kinh đô: Thăng Long, sau đổi tên thành Đông Kinh dưới thời Lê sơ.
• Dấu ấn nổi bật: Hoàng thành được tiếp tục mở rộng và trở thành trung tâm chính trị quan trọng của nhà Lê.
• Công trình tiêu biểu: Điện Kính Thiên được xây dựng dưới thời Lê sơ và trở thành một trong những công trình quan trọng nhất của Hoàng thành.
• Sự kiện gắn với Lê Lợi: Truyền thuyết Lê Lợi trả gươm cho Rùa Vàng tại hồ Hoàn Kiếm, gắn với không gian lịch sử của kinh đô Thăng Long.
• Giá trị đặc biệt: Thời Lê để lại nhiều dấu tích kiến trúc, nền móng và hiện vật khảo cổ quan trọng tại khu trung tâm Hoàng thành.

>>> Lịch sử Hoàng thành Thăng Long 1.000 năm.

Nhà Lê xây dựng và phát triển Hoàng thành

Triều Lê tiếp tục sử dụng nền tảng của kinh đô cũ nhưng tiến hành xây dựng, sửa chữa nhiều cung điện và công trình. Khu vực Hoàng thành trở thành nơi tập trung các cơ quan và không gian quan trọng nhất của triều đình.

Một trong những dấu tích nổi bật nhất còn được nhận diện ngày nay là nền Điện Kính Thiên. Điện Kính Thiên được xây dựng dưới thời Lê Thánh Tông, trên khu vực trung tâm của Hoàng thành. Đây là nơi diễn ra những nghi lễ quan trọng của triều đình và được xem là một trong những biểu tượng của quyền lực hoàng gia thời Lê.

Cổ vật rồng thời nhà Lê được tìm thấy trong khu di tích Hoàng thành Thăng Long.

Những bậc thềm đá với hình tượng rồng đá ở phía trước nền điện là một trong những dấu tích kiến trúc thời Lê có giá trị đặc biệt.

Ngày nay, nền Điện Kính Thiên không còn cung điện phía trên. Tuy nhiên, phần thềm đá và các dấu tích khảo cổ xung quanh vẫn giúp hình dung phần nào quy mô của trung tâm Hoàng thành thời Lê.

Các cuộc khai quật khảo cổ đã phát hiện nhiều nền móng kiến trúc, gạch, ngói trang trí và hiện vật thuộc thời Lê. Những phát hiện này giúp các nhà nghiên cứu phục dựng phần nào quy mô và đặc điểm của khu vực cung đình.

Đặc biệt, khu vực Điện Kính Thiên - Đoan Môn - Kính Thiên cho thấy vị trí quan trọng của trục trung tâm Hoàng thành thời Lê.

UNESCO đánh giá các dấu tích khảo cổ tại Hoàng thành Thăng Long có giá trị đặc biệt bởi chúng phản ánh quá trình phát triển liên tục của trung tâm quyền lực qua nhiều triều đại. Trong đó, lớp di tích thời Lê là một trong những lớp văn hóa quan trọng nhất được bảo tồn tại khu di sản.

Một điểm đáng chú ý là các dấu tích thời Lê thường nằm chồng xếp lên những lớp kiến trúc thời Lý và Trần. Điều này cho thấy các triều đại không ngừng kế thừa, cải tạo và xây dựng trên cùng một trung tâm quyền lực.

Sự tích vua Lê Thái Tổ trả gươm cho Thần rùa ở hồ Tả Vọng

Thăng Long thời Lê

Thời Lê sơ, đặc biệt dưới triều Lê Thánh Tông (1460-1497), Đại Việt bước vào một giai đoạn phát triển mạnh về tổ chức nhà nước, luật pháp, giáo dục và văn hóa.

Nho giáo ngày càng giữ vị trí quan trọng trong triều đình. Hệ thống khoa cử được củng cố, tầng lớp trí thức Nho học phát triển và bộ máy hành chính được tổ chức ngày càng chặt chẽ. Những thay đổi này được phản ánh trực tiếp trong không gian Hoàng thành.

Nếu Phật giáo có ảnh hưởng rất rõ trong đời sống hoàng gia thời Lý - Trần, thì đến thời Lê sơ, Nho giáo trở thành nền tảng tư tưởng quan trọng của nhà nước quân chủ.

Hoàng thành vì thế không chỉ là nơi vua ở mà còn là trung tâm điều hành một nhà nước ngày càng được tổ chức theo mô hình tập quyền.

>>> Hoàng thành Thăng Long - Giá vé, ở đâu, thời gian mở cửa

Những mốc quan trọng của nhà Lê với Hoàng thành Thăng Long

• 1400: Nhà Hồ thay nhà Trần, đổi Thăng Long thành Đông Đô và chuyển kinh đô về Tây Đô.
• 1407: Quân Minh chiếm Đại Việt; Đông Đô đổi thành Đông Quan và trở thành trung tâm của chính quyền đô hộ.
• 1427: Nghĩa quân Lam Sơn giành thắng lợi, quân Minh rút khỏi Đại Việt.
• 1428: Lê Lợi lên ngôi, lập nhà Lê sơ và tiếp tục đặt kinh đô tại Thăng Long, đổi tên thành Đông Kinh.
• Thế kỷ XV: Nhà Lê tiến hành xây dựng và hoàn thiện nhiều công trình trong khu vực Hoàng thành.
• Thế kỷ XV: Điện Kính Thiên được xây dựng, trở thành công trình quan trọng trong trung tâm Hoàng thành.
• 1460-1497: Triều Lê Thánh Tông đạt giai đoạn phát triển mạnh về tổ chức nhà nước, pháp luật, giáo dục và văn hóa.
• 1527: Nhà Mạc thay nhà Lê sơ; Thăng Long tiếp tục là trung tâm chính trị và tiếp tục trải qua nhiều biến đổi.

Hình ảnh thịnh trị thời Lê Trung Hưng qua tranh vẽ của các nhà thám hiểm phương Tây.

Nếu nhà Lý đặt nền móng cho kinh đô Thăng Long và nhà Trần tiếp tục duy trì trung tâm quyền lực ấy qua những cuộc kháng chiến lớn, thì triều Lê đã để lại một lớp dấu ấn đặc biệt rõ nét về kiến trúc cung đình và tổ chức nhà nước.

Điện Kính Thiên, những nền móng kiến trúc, hệ thống vật liệu trang trí và các lớp khảo cổ thời Lê là những bằng chứng quan trọng giúp nhận diện diện mạo của Hoàng thành trong giai đoạn này.