Cột cờ Hà Nội, kiến trúc còn lại của Hoàng thành Thăng Long

Công trình hoàn thành năm 1812, gồm ba tầng đế hình vuông, thân cột hình bát giác và lầu vọng canh. Với chiều cao 33,4 m, Cột cờ là một trong những công trình kiến trúc thời Nguyễn còn được bảo tồn tương đối nguyên vẹn trong khu di sản.

• Tên khác: Kỳ Đài Hà Nội.
• Niên đại: Xây dựng từ 1805, hoàn thành năm 1812.
• Chiều cao: Khoảng 33,4 m, chưa tính cán cờ.
• Kiến trúc: Ba tầng đế, thân cột bát giác và lầu vọng canh.
• Giá trị: Một trong những công trình thời Nguyễn còn lại nổi bật của Hoàng thành Thăng Long.

Cột cờ Hà Nội là gì?

Cột cờ Hà Nội, còn gọi là Kỳ Đài, là công trình được xây dựng dưới triều Nguyễn trên phần đất phía Nam của thành Hà Nội.

Khác với Đoan Môn hay Điện Kính Thiên là những công trình gắn trực tiếp với không gian cung đình, cột cờ mang đặc điểm rõ hơn của kiến trúc quân sự và quan sát.

Hình ảnh Cột cờ Hà Nội thời Pháp thuộc.

Theo tư liệu của Hà Nội, Cột cờ được xây dựng trong quá trình xây dựng Thành Hà Nội thời Nguyễn, bắt đầu từ năm 1805 và hoàn thành năm 1812. Công trình nằm phía trước Đoan Môn, trên khu vực phía Nam của Hoàng thành.

Ngày nay, Cột cờ là một trong những công trình nổi bật nhất khi đến khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long. Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội cũng xếp Cột cờ Hà Nội, Đoan Môn và Điện Kính Thiên trong nhóm các di tích tiêu biểu của khu trung tâm.

Cột cờ nằm ở phía Nam khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long, trên khu vực đường Điện Biên Phủ ngày nay.

UNESCO và các báo cáo chuyên môn về Hoàng thành Thăng Long cũng xác định chuỗi công trình còn lại này giúp nhận diện khá rõ trục Bắc - Nam của khu trung tâm Hoàng thành.

Điều này khiến Cột cờ có một vị trí đặc biệt trong nghiên cứu kiến trúc Hoàng thành: dù được xây dựng vào thời Nguyễn, nó vẫn nằm trong cấu trúc không gian lịch sử của khu trung tâm.

>>> Hoàng thành Thăng Long - Giá vé, ở đâu, thời gian mở cửa

Kiến trúc Cột cờ Hà Nội có gì đặc biệt?

Điểm nổi bật nhất của Cột cờ là cấu trúc phân tầng rất rõ ràng.

Thành phần Đặc điểm Ba tầng đế Khối kiến trúc hình vuông, thu nhỏ dần Thân cột Hình bát giác Lầu vọng canh Nằm ở phần trên của thân cột Cán cờ Vươn lên trên lầu

Đường lên đỉnh Cột cờ theo hình xoáy ốc.

Ba tầng đế có mặt bằng vuông, được xây chồng lên nhau theo nguyên tắc tầng trên nhỏ dần so với tầng dưới. Trên cùng là thân cột hình bát giác và một lầu vọng canh.

Cách thiết kế này tạo cho công trình một hình thái vừa chắc chắn ở phần chân, vừa thanh thoát khi vươn lên cao.

Đây cũng là đặc điểm khiến Cột cờ khác với nhiều loại tháp hay cổng thành thông thường.

Ba tầng đế của Cột cờ

-Tầng đế thứ nhất

Tầng thấp nhất có mặt bằng hình vuông và kích thước lớn nhất.

Theo tư liệu của Hà Nội, mỗi cạnh tầng một dài khoảng 42,5 m, cao khoảng 3,1 m. Hai thang gạch dẫn lên tầng này được bố trí ở hai phía.

Phần đế lớn tạo nên nền tảng vững chắc cho toàn bộ công trình.

Nếu nhìn từ xa, đây cũng là phần tạo cho Cột cờ dáng vẻ bề thế, thay vì chỉ giống một cột cao đặt trên mặt đất.

-Tầng đế thứ hai

Tầng thứ hai nhỏ hơn tầng thứ nhất và tiếp tục duy trì mặt bằng vuông.

Các tầng đế được xây theo kiểu chóp vuông cụt, thu nhỏ dần khi lên cao, tạo độ ổn định cho công trình vừa giúp chuyển tiếp từ khối đế lớn sang thân cột ở phía trên.

-Tầng đế thứ ba

Tầng trên cùng của phần đế tiếp tục thu nhỏ, tạo thành bệ đỡ cho thân cột. Toàn bộ ba tầng tạo thành một hệ thống bậc thang lớn, giúp Cột cờ có tỷ lệ kiến trúc đặc trưng.

Phía bên cổng vào Cột Cờ Hà Nội.

Vì sao thân Cột cờ có hình bát giác?

Một chi tiết dễ bị bỏ qua khi nhìn Cột cờ từ xa là thân cột không phải hình tròn mà có mặt bằng bát giác.

Thân cột được đặt trên phần đế vuông, tạo ra sự chuyển tiếp từ hình vuông sang hình bát giác. Sự thay đổi hình học này khiến công trình có cảm giác nhẹ dần khi vươn lên cao.

Đồng thời, hình bát giác tạo nhiều mặt đứng nhỏ, phù hợp với chức năng quan sát và giúp công trình có hình thức khác biệt so với các kiến trúc tháp vuông truyền thống.

Tên các của của cột cờ

Phần đế của Cột cờ có hệ thống cửa mở ra các hướng khác nhau.

Ba cửa được đặt tên:

• Nghênh Húc - hướng Đông, mang nghĩa đón ánh sáng ban mai.
• Hồi Quang - hướng Tây, mang nghĩa ánh sáng phản chiếu.
• Hướng Minh - hướng Nam, mang nghĩa hướng về ánh sáng.

Cửa phía Bắc không mang tên như ba cửa còn lại.

Bảo tàng Lịch sừ Quân đội nằm ngay dưới chân Cột Cờ Hà Nội

Những tên gọi này không chỉ có ý nghĩa trang trí. Chúng cho thấy cách người xưa gắn hướng của kiến trúc với ánh sáng và không gian tự nhiên.

>>> Kiến trúc hoàng thành Thăng Long qua các thời kỳ

Cột cờ có phải một phần của Hoàng thành Thăng Long?

Cột cờ được xây dựng dưới triều Nguyễn, khi Thành Hà Nội được quy hoạch lại. Ngay từ khi được xây dựng, Cột cờ có liên quan đến chức năng quan sát và tín hiệu quân sự.

Thành phần	Đặc điểm
Ba tầng đế	Khối kiến trúc hình vuông, thu nhỏ dần
Thân cột	Hình bát giác
Lầu vọng canh	Nằm ở phần trên của thân cột
Cán cờ	Vươn lên trên lầu

Vì vậy, công trình không phải là kiến trúc nguyên gốc từ thời Lý, Trần hay Lê.

Tuy nhiên, ngày nay Cột cờ nằm trong Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, một phần của Di sản thế giới được UNESCO công nhận.

UNESCO đánh giá khu trung tâm Hoàng thành là nơi thể hiện sự liên tục của quyền lực chính trị trong gần 13 thế kỷ, với nhiều lớp kiến trúc và khảo cổ từ các thời kỳ khác nhau.

Do đó, Cột cờ có giá trị đặc biệt ở chỗ nó là một lớp kiến trúc thời Nguyễn nằm trong không gian lịch sử lâu đời hơn nhiều.

Hình ảnh dàn phi cơ bay qua Cột cờ Hà Nội trong dịp kỷ niệm ngày Quốc Khánh.

Ngày nay, Cột cờ là một trong những điểm tham quan tiêu biểu của Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long, phần chức năng quân sự đã không còn, nhưng hình thái kiến trúc vẫn được bảo tồn tương đối rõ: ba tầng đế vuông, thân bát giác và lầu vọng canh.

Trên đỉnh công trình, lá cờ tạo nên một lớp ý nghĩa mới.

Vì vậy, Cột cờ không chỉ là một di tích còn sót lại của Thành Hà Nội thời Nguyễn. Nó là một ví dụ khá rõ về cách một công trình kiến trúc có thể tiếp tục mang những ý nghĩa mới khi xã hội thay đổi.