Điện kính thiên, trung tâm Hoàng thành Thăng Long

Ngày nay, phần kiến trúc gỗ của điện không còn, nhưng nền điện, Thềm Rồng và các dấu tích khảo cổ vẫn cho phép nhận diện quy mô, vị trí và một phần diện mạo của công trình.

• Vị trí: Nằm ở trung tâm khu Cấm thành xưa.
• Vai trò: Chính điện quan trọng nhất của Hoàng thành thời Lê.
• Di tích còn lại: Nền điện và Thềm Rồng đá.
• Thềm Rồng: Được tạo dựng năm 1467, thời Lê Thánh Tông.
• Điểm đặc biệt: Khảo cổ học đang tiếp tục làm rõ mặt bằng và nền móng của chính điện.

Mô hình phục dựng điện Kính Thiên. 

Điện Kính Thiên là gì?

Công trình được xây dựng dưới thời Lê sơ, và tiếp tục giữ vị trí quan trọng trong không gian trung tâm của Thăng Long - Đông Kinh.

Năm 1428, sau khi giành lại Thăng Long, vua Lê Thái Tổ cho xây dựng và sửa sang nhiều công trình trong hoàng thành, trong đó có Điện Kính Thiên. Năm 1465, vua Lê Thánh Tông cho phá bỏ điện cũ để xây dựng lại điện Kính Thiên. Công trình mới hoàn thành trong năm đó, còn hệ thống lan can đá quanh nền điện được hoàn thiện vào năm 1467.

Năm 1886, chính quyền thực dân Pháp xây dựng một tòa nhà hai tầng trên nền Điện Kính Thiên để làm trụ sở Bộ Chỉ huy Pháo binh. Vì vậy, phần kiến trúc gỗ của điện bị phá bỏ và công trình cung đình nguyên bản không còn tồn tại.

Một viên gạch được lát trong Hoàng được các nhà khảo cổ tìm thấy.

Ngày nay, khi nói đến Điện Kính Thiên, cần phân biệt công trình lịch sử với những gì còn tồn tại trên mặt đất. Tòa điện gỗ đã bị phá hủy vào cuối thế kỷ XIX; hiện chủ yếu còn nền điện, hệ thống thềm bậc và những thành phần điêu khắc đá.

Nhưng chính những phần còn lại này trở thành cơ sở để các nhà nghiên cứu từng bước giải mã hình thái của một trong những công trình quan trọng nhất của Hoàng thành.

Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long - Hà Nội xác định Điện Kính Thiên là một trong những hạt nhân quan trọng của khu trung tâm Hoàng thành. Các di tích còn lại như Đoan Môn, Hậu Lâu, Bắc Môn, Cột cờ và nền điện Kính Thiên cùng tạo nên một hệ thống di tích liên quan đến lịch sử không gian quyền lực của Thăng Long.

>>>Kiến trúc hoàng thành Thăng Long qua các thời kỳ

Kiến trúc Điện Kính Thiên có gì đặc biệt?

Phần kiến trúc gỗ nguyên bản của Điện Kính Thiên không còn tồn tại. Vì vậy, hình thái của công trình được nghiên cứu từ nhiều nguồn khác nhau:

Bảo tàng Lịch sử Quốc gia cho biết qua những bức ảnh cuối thế kỷ XIX, Điện Kính Thiên từng là một kiến trúc gỗ gồm hai nếp nhà bố cục hình chữ Nhị, với kiểu chồng diêm hai tầng tám mái và các góc mái cong.

Góc mái cong, hình ảnh kiến trúc quen thuộc gắn liền với hoàng thành Thăng Long.

Quy mô nền Điện Kính Thiên

Những gì còn lại cho thấy nền điện có quy mô rất lớn.

Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, nền điện dài khoảng 57 m, rộng 41,5 m và cao khoảng 2,3 m. Phía trước là hệ thống thềm đá dẫn lên điện.

Những kích thước này cho thấy Điện Kính Thiên không phải một công trình cung điện nhỏ mà là một kiến trúc có quy mô lớn, tương xứng với vị trí trung tâm của nó trong hoàng cung.

Đáng chú ý hơn, kích thước của nền điện và hệ thống thềm đá còn giúp các nhà nghiên cứu suy luận về số gian, cách bố trí cột và cấu trúc của tòa điện.

Theo một nghiên cứu được Cổng thông tin của Hà Nội giới thiệu, từ kích thước của thềm bậc và các dữ liệu kiến trúc so sánh, các nhà nghiên cứu đã tính toán phương án cho thấy điện có 9 gian theo chiều ngang, 6 gian theo chiều sâu, diện tích khoảng 1.188 m² và khoảng 60 cột gỗ.

>>> Hoàng thành Thăng Long - Giá vé, ở đâu, thời gian mở cửa

Thềm Rồng Điện Kính Thiên

Nếu phần kiến trúc gỗ của Điện Kính Thiên đã biến mất thì Thềm Rồng là thành phần quan trọng nhất còn lại giúp nhận diện diện mạo công trình.

Bảo vật quốc gia Bộ thành bậc Điện Kính Thiên.

Bộ thành bậc Điện Kính Thiên được tạo dựng năm 1467, dưới thời vua Lê Thánh Tông và được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2020.

Thềm chính phía Nam gồm các bậc đá và hệ thống thành bậc chạm khắc rồng, tạo thành ba lối đi.

Ở giữa là lối đi dành cho nhà vua; hai bên là các lối dành cho quan lại theo quy định nghi lễ. Bộ thành bậc gồm hai thành bậc chạm rồng ở giữa và hai thành bậc chạm mây hóa rồng ở hai bên.

Ba lối đi của Thềm Rồng được tổ chức theo nguyên tắc phân cấp.

Lối giữa nằm trên trục chính của điện và dành cho nhà vua, trong khi hai lối bên dành cho các quan đại thần.

Cách bố trí này phù hợp với nguyên tắc tổ chức không gian nghi lễ của cung đình, trong đó vị trí của mỗi người được thể hiện bằng chính không gian kiến trúc.

Bộ thành bậc Điện Kính Thiên vì vậy không chỉ là một cầu thang bằng đá. Nó đồng thời là một cấu trúc biểu đạt quyền lực, biến thứ bậc trong nghi lễ thành một hình thức cụ thể trong kiến trúc.

Ngày nay di tích Hoàng thành Thăng Long vẫn là một địa điểm thu hút du khách trong và ngoài nước.

Điện Kính Thiên khác gì với Đoan Môn?

Đoan Môn chính là “cửa vào không gian cung đình”, còn Điện Kính Thiên là “trung tâm của không gian cung đình”.

Điện Kính Thiên hiện lên không phải như một công trình có thể nhìn thấy trọn vẹn, mà như một kiến trúc đang được các nhà nghiên cứu từng bước giải mã.

Đó cũng là điểm khiến Điện Kính Thiên trở thành một trong những công trình quan trọng nhất để tìm hiểu kiến trúc Hoàng thành Thăng Long.